AED

Kiedy używa się AED?

AED używa się w jednej sytuacji: osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. To nagłe zatrzymanie krążenia (NZK)¹. Serce przestaje pompować krew, a mózg zostaje bez tlenu. Od tej chwili liczy się czas.

• Każda minuta obniża szansę przeżycia o około 10%². Defibrylacja w ciągu 3–5 minut od utraty przytomności zwiększa przeżywalność nawet o 70%².
• Pierwszy wstrząs wykonuje świadek, nie karetka. Zespół ratownictwa medycznego zwykle potrzebuje na dojazd więcej niż te kilka minut. Dlatego AED wisi tam, gdzie zdarzenie może się wydarzyć.
• NZK to nie zawał. Przy zawale serce bije, a pacjent jest zwykle przytomny i ma ból w klatce piersiowej. Wtedy dzwoni się pod 112, a AED pozostaje w gotowości: następstwem zawału może być NZK, więc nic nie stoi na przeszkodzie, żeby mieć go pod ręką.

Kolejność działań jest zawsze ta sama: sprawdzenie przytomności i oddechu, telefon pod 112 (albo 999), uciśnięcia klatki piersiowej, a gdy ktoś przyniesie AED - włączenie go i wykonywanie poleceń^1,3.

Jak działa AED i kto może go użyć?

Osoba ratująca nie musi rozpoznawać rytmu serca. Robi to urządzenie: analizuje EKG z naklejonych elektrod i dopuszcza wstrząs tylko przy migotaniu komór lub częstoskurczu komorowym bez tętna¹. Przy każdym innym rytmie nie dostarczy impulsu. Nie da się nim nikomu zaszkodzić.

• Włączenie. Urządzenie mówi, co robić. W wielu modelach pokazuje to także piktogramami lub na ekranie.
• Elektrody. Naklejone na klatkę piersiową przekazują zapis EKG. Analiza trwa kilka sekund.
• Wstrząs. W półautomacie osoba ratująca naciska przycisk na polecenie urządzenia. W pełnym automacie AED dostarcza impuls sam, po odliczeniu i ostrzeżeniu. Energia impulsu zależy od modelu i technologii producenta; wartości dla dorosłego i dziecka podaje karta katalogowa urządzenia⁸.
• Uciśnięcia. Po wstrząsie metronom nadaje tempo, część modeli mierzy głębokość uciśnięć i mówi, kiedy uciskać mocniej. Analiza powtarza się co dwie minuty¹.

Obsługa nie wymaga uprawnień ani kursu, a prawo nakłada na każdego obowiązek udzielenia pomocy osobie w stanie zagrożenia życia⁷. Szkolenie nie uczy obsługi, bo tę tłumaczy urządzenie. Uczy sięgnąć po AED w stresie.

Z naszego doświadczenia przeszkodą nie jest technika, tylko lęk. Znamy urząd, w którym AED wisiał od lat, personel był formalnie przeszkolony, a pracownik portierni mówił po szkoleniu, że urządzenia nie dotknie, bo „tego nie wolno ruszać”. Kilka godzin ćwiczeń na fantomie i defibrylatorze treningowym wystarcza, żeby użycie AED stało się odruchem.

Budowa AED: elektrody, bateria, autotesty

AED to obudowa z elektroniką i kondensatorem, interfejs (głośnik, piktogramy lub ekran), pamięć zdarzeń i coraz częściej moduł łączności. Termin ważności mają dwa elementy: elektrody i bateria. To one decydują, czy urządzenie zadziała po kilku latach na ścianie.

• Urządzenie sprawdza się samo. Autotesty dzienne, tygodniowe i miesięczne, wynik na wskaźniku gotowości na obudowie⁸. Użytkownik odpowiada za jedno: patrzeć na wskaźnik i reagować, gdy zmieni kolor.
• Elektrody wymienia się po każdym użyciu i po dacie ważności. Baterię po czasie czuwania podanym przez producenta lub na żądanie urządzenia.
• Gwarancja bywa dłuższa niż bateria. Osiem lat gwarancji i bateria na cztery lata to co najmniej jedna wymiana w okresie gwarancji - do zaplanowania w budżecie od pierwszego dnia.
• Przegląd okresowy nie jest w Polsce wymogiem prawnym. Producent zaleca go jako dobrą praktykę. Daje dokumentację i potwierdzenie sprawności do audytu i do programu Powszechnego Dostępu do Defibrylacji.
• Dzieci nie potrzebują osobnego urządzenia. Tryb pediatryczny to przycisk obniżający energię impulsu na elektrodach uniwersalnych albo osobne elektrody dziecięce. Przycisk jest szybszy w akcji.

Przy sieci kilku urządzeń gotowości może pilnować zdalny nadzór: AED z modułem eSIM (GSM) sam zgłasza wynik autotestu i swoje położenie, a serwis dostaje sygnał, zanim wskaźnik zmieni kolor na ścianie. Łączność komórkowa nie zależy od sieci Wi-Fi obiektu, której parametry zmieniają się częściej, niż ktokolwiek pamięta o defibrylatorze.

Gdzie zamontować AED?

Droga po urządzenie powinna być jak najkrótsza, najlepiej nie dłuższa niż 2 minuty: wejście, recepcja, hala produkcyjna, dworzec, szkoła, kościół². Z naszego doświadczenia warto zaczynać od miejsc, w których gromadzi się cała miejscowość. Drugie pytanie brzmi: dla kogo urządzenie ma być dostępne.

• Wewnątrz czy na zewnątrz. AED zamknięty w firmie, którą zamyka się o szesnastej, po godzinach nie pomoże nikomu. Ten sam AED w zewnętrznej szafce na ogrodzeniu pracuje całą dobę, także dla sąsiadów i przechodniów.
• Szafka dobrana do warunków. Urządzenie i elektrody czuwają zwykle od 0 °C⁸. Na zewnątrz potrzebna jest szafka z grzałką, często z wentylacją, alarmem otwarcia i modułem łączności. Szafka wewnętrzna zawieszona na zewnątrz to pozorna oszczędność: pierwsza zima unieruchamia baterię i elektrody.
• Oznakowanie. Tablica informacyjna nad szafką i tablice kierunkowe z korytarzy i z ulicy. Urządzenie, którego nikt nie znajdzie, nie istnieje.

AED Safety Box 2020 Audio LED Magnet

AED Climate Box ACB-2-HV

Aivia 200 V3

DefibSafe 3

Jak wybrać AED?

Model jest odpowiedzią na pytania, gdzie urządzenie będzie wisiało i kto go użyje - nie punktem wyjścia. Z doświadczenia ponad 17 000 dostarczonych urządzeń wiemy, że nieudane wdrożenie to rzadko zły defibrylator. Częściej defibrylator dobrany do katalogu zamiast do miejsca.

• Deklaracja zgodności - wystawia ją producent, dotyczy konkretnego produktu.
• Certyfikat zgodności - wydaje go jednostka notyfikowana po ocenie systemu jakości producenta i samego wyrobu; na jego podstawie producent wystawia deklarację zgodności i oznakowuje urządzenie znakiem CE. AED jest wyrobem medycznym klasy III według MDR⁴. Część urządzeń ma jeszcze certyfikat według wcześniejszej dyrektywy MDD, ważny na podstawie art. 120 MDR do końca 2027 roku⁵ - opis urządzenia powinien mówić o tym wprost.
• Instrukcja obsługi po polsku - wymagana dla każdego urządzenia w Polsce⁶.
• Serwis w kraju z dostępem do oryginalnych części. Bez niego urządzenie po pierwszej awarii zostaje bez ścieżki naprawy.

Sama obecność AED w obiekcie nie jest w Polsce obowiązkowa. W odróżnieniu od gaśnic nie ma przepisu, który by tego wymagał. Urządzenia trafiają do obiektów przez programy Powszechnego Dostępu do Defibrylacji, budżety obywatelskie, fundusze prewencyjne i decyzje właścicieli.