Program PAD - Powszechny Dostęp do Defibrylacji
Program PAD (ang. Public Access Defibrillation - Powszechny Dostęp do Defibrylacji) to zorganizowane rozmieszczenie defibrylatorów AED w miejscach publicznych razem z oznakowaniem, rejestrem lokalizacji, szkoleniem osób w pobliżu i utrzymaniem gotowości urządzeń. Cel: wstrząs jak najszybciej od zatrzymania krążenia, zanim dojedzie zespół ratownictwa medycznego.
Ewa ChróścickaKoordynator ds. Edukacji i Promocji Programu PADAktualizacja: 9 września 2026
Sam zakup urządzenia nie tworzy programu. Program to odpowiedź na pięć pytań: gdzie AED ma realną szansę zostać użyty, kto go znajdzie, kto go użyje, kto pilnuje gotowości i kto za to płaci. W Polsce programy PAD prowadzą najczęściej samorządy, duzi pracodawcy, uczelnie i jednostki OSP1.
Z czego składa się program PAD?
Skuteczność programu mierzy się czasem od utraty przytomności do pierwszego wstrząsu, nie liczbą zakupionych urządzeń. Poniżej pięciu minut przeżywalność liczy się w dziesiątkach procent, po dziesięciu spada do kilku1.
| Element | Co obejmuje | Kto odpowiada |
|---|---|---|
| Lokalizacja | miejsca z ruchem, dostęp całą dobę, droga po AED jak najkrótsza, najlepiej do 2 minut | właściciel obiektu, samorząd |
| Oznakowanie i rejestr | tablice informacyjne i kierunkowe, zgłoszenie do rejestru dostępnego dyspozytorowi | właściciel, koordynator programu |
| Szkolenie | pracownicy, mieszkańcy, obsługa - resuscytacja i użycie AED na fantomie | firma szkoleniowa, koordynator |
| Utrzymanie gotowości | kontrola wskaźnika, terminy elektrod i baterii, przeglądy, zdalny nadzór | użytkownik, serwis |
| Finansowanie | zakup, szafki, oznakowanie, szkolenia, wymiany materiałów przez 8–10 lat | samorząd, pracodawca, fundusze zewnętrzne |
Jak zaplanować sieć AED?
Pierwsze programy w Polsce wieszały AED tam, gdzie gmina miała klucze: w urzędzie, w szkole, w ośrodku zdrowia. Z doświadczenia ponad stu projektów PAD wiemy, że lepiej zacząć od pytania, gdzie ludzie są, gdy urząd jest zamknięty.
- Rynek, kościół, remiza, przystanek. Miejsca, w których gromadzi się cała miejscowość, i budynki czynne po godzinach. AED na zewnątrz, w ogrzewanej szafce, obejmuje więcej ludzi niż trzy urządzenia w zamykanych gabinetach.
- Zakłady pracy, hale, obiekty sportowe, baseny. Duże skupiska ludzi w jednym czasie i miejscu, często z własną obsługą, którą łatwo przeszkolić.
- Osiedla i sołectwa. Szlaban i brama opóźniają karetkę. AED przy wjeździe albo na świetlicy skraca czas do wstrząsu tam, gdzie mieszka wielu starszych ludzi.
- Jedno urządzenie na obszar, nie na budynek. Gęstość sieci wynika z czasu dojścia: jeśli droga po AED przekracza 2 minuty, potrzebne jest kolejne.
Jak sfinansować program PAD?
Zakup AED rzadko jest wydatkiem z bieżącego budżetu. Programy powstają z budżetów obywatelskich, funduszy prewencyjnych ubezpieczycieli, dotacji celowych i programów resortowych. Rynek pracuje w rytmie naborów i postępowań.
- Budżet obywatelski. Najczęstsza droga w miastach: projekt zgłasza mieszkaniec lub organizacja, urząd realizuje po głosowaniu. Częstochowa i Bydgoszcz zbudowały tak sieci po kilkanaście i kilkadziesiąt urządzeń.
- Fundusze prewencyjne. Ubezpieczyciele finansują sprzęt ratujący życie w gminach i instytucjach, z którymi mają umowy.
- Dotacje i programy resortowe. Dla OSP, szkół i jednostek samorządu; nabory są cykliczne, dokumentacja zgodności urządzenia jest częścią wniosku.
- Rachunek na 8–10 lat. Do ceny urządzenia dochodzą szafka, oznakowanie, szkolenie i wymiany elektrod oraz baterii. Program bez zaplanowanych wymian gaśnie po pierwszym terminie ważności.
Wniosek składa i prowadzi zamawiający. Rolą dostawcy jest komplet dokumentów zgodności do postępowania i dobór sprzętu pod wymagania naboru.
Jak utrzymać gotowość urządzeń?
AED sprawdza się sam, ale ktoś musi patrzeć na wynik. Wygasłe elektrody i wyczerpana bateria to dwa najczęstsze powody, dla których urządzenie zawodzi w chwili akcji3.
- Wyznaczony opiekun urządzenia w każdej lokalizacji: kontrola wskaźnika gotowości, reakcja na sygnał błędu, kontakt do serwisu.
- Harmonogram wymian elektrod i baterii wpisany do budżetu w roku zakupu, nie w roku wygaśnięcia.
- Przegląd okresowy nie jest w Polsce wymogiem prawnym - producent zaleca go jako dobrą praktykę, a raport z przeglądu przydaje się przy audycie i rozliczeniu dotacji.
- Zdalny nadzór przy sieci kilku i więcej urządzeń: AED z modułem łączności sam zgłasza wynik autotestu i położenie, a serwis dostaje sygnał, zanim wskaźnik zmieni kolor.