OLiOC (Ochrona Ludności i Obrona Cywilna)

Kto odpowiada za ochronę ludności?

Zadania są podzielone między administrację lokalną, wojewódzką i centralną. W gminie odpowiada za nie wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a na poziomie powiatu – starosta. Wójt tworzy i utrzymuje zasoby ochrony ludności oraz pomaga podmiotom przygotować się do działań podczas zagrożeń, między innymi wyposażając je w sprzęt i środki ochrony¹.

Wojewoda nadzoruje i wspiera działania gmin oraz powiatów. Minister właściwy do spraw wewnętrznych przygotowuje Program i monitoruje jego realizację. W sprawach finansowania i zasad zakupów samorządy korzystają więc zarówno z dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), jak i z informacji swojego urzędu wojewódzkiego¹.

Do podmiotów ochrony ludności należą między innymi ochotnicze straże pożarne (OSP)¹. Gmina współpracuje z OSP i zawiera z nią umowę dotyczącą realizowanych zadań. OSP uczestniczy w systemie jako odrębna organizacja, bez podporządkowania wójtowi.

Skąd pochodzą pieniądze na ochronę ludności?

Ustawa przewiduje na ochronę ludności i obronę cywilną co najmniej 0,3% produktu krajowego brutto (PKB) rocznie. W tej kwocie mieści się 0,15% PKB z limitu wydatków na obronność. Jest to finansowanie całego systemu, obejmujące między innymi utrzymanie zasobów, zakupy i modernizację sprzętu, szkolenia oraz edukację¹.

Pierwszy Program obejmuje lata 2025–2026. Poniższe kwoty dotyczą łącznego finansowania Programu, a nie tylko środków dla gmin.

Wojewoda przekazuje samorządom środki z budżetu państwa w formie dotacji celowej. Dotacja może pokryć do 100% kosztów zadania, ale ten limit nie oznacza, że każdy zgłoszony zakup otrzyma pełne finansowanie¹.

Nie ma stałej kwoty przypadającej na gminę ani jednej stawki na mieszkańca. Wojewodowie samodzielnie dzielą środki pomiędzy samorządy, bez sztywnych kryteriów jednakowych dla całego kraju⁴. Przed przyznaniem dotacji analizują zakres zadania, kosztorys i harmonogram zawarte we wniosku².

Po nowelizacji ustawy z 2026 r. Program opracowuje się na okres 5 lat⁵. Zgodnie z komunikatem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów 6 października 2026 r. przyjęto Program na lata 2027–2031. Zapowiedziano 102,4 mld zł na cały okres, w tym około 30 mld zł dla regionów i samorządów⁶.

Czy z Programu OLiOC można kupić AED?

Z Programu OLiOC finansowano zakup automatycznych defibrylatorów zewnętrznych, czyli AED. MSWiA potwierdziło to w odpowiedzi na interpelację z 15 kwietnia 2026 r. Wyjaśniło również, że o przeznaczeniu urządzeń decyduje samorząd, który je kupuje: sprzęt może trafić do podmiotu ochrony ludności albo stanowić zapas na czas zagrożeń⁷.

Katalog Programu na lata 2025–2026 nie wymienia AED ani defibrylatorów z nazwy. Obejmuje jednak urządzenia medyczne, w tym diagnostyczne, środki opatrunkowe i sprzęt do ewakuacji poszkodowanych². To, czy konkretny zakup otrzyma finansowanie, zależy od zasad naboru i oceny wojewody. Wcześniejszy zakup AED przez inną gminę nie jest gwarancją przyznania kolejnej dotacji.

Sprzęt zakupiony z Programu ma pozostawać w stałej gotowości do użycia. MSWiA wskazuje, że zużyte zasoby trzeba uzupełniać. Samorządy decydują też, czy z zakupionych urządzeń utworzyć lokalne sieci AED⁷. Dlatego już przy planowaniu zadania warto określić, komu urządzenie ma służyć i kiedy będzie dostępne.

W interpelacji poseł Patryk Jaskulski zwrócił uwagę na przypadki przechowywania defibrylatorów w zamkniętych szafach, magazynach i biurach. Był to problem zgłoszony przez autora interpelacji, a nie wynik kontroli przedstawiony przez ministerstwo⁸. Jeśli urządzenie ma służyć również świadkom nagłego zdarzenia, trzeba zaplanować dostęp do niego. Dotyczy to miejsca montażu, odpowiedniej szafki AED i informacji o godzinach dostępności w rejestrze AED. Takie ustalenia są częścią programu powszechnego dostępu do defibrylacji.

O takich zakupach informują też samorządy:

• Gmina Skwierzyna kupiła ze środków Programu 3 defibrylatory AED i 100 apteczek osobistych. Defibrylatory zamontowano na budynkach, w których mieszczą się sale wiejskie⁹.
• Raszyn poinformował o zakupie 11 defibrylatorów AED wraz z szafkami zewnętrznymi i tablicami informacyjnymi. Zakup zrealizowano w ramach zadań objętych dotacją wojewody¹⁰.
• Wymiarki zamontowały 2 AED, których zakup dofinansowano z dotacji na ochronę ludności i obronę cywilną w 2025 r.¹¹.

Kto składa wniosek i przygotowuje zakup?

Wniosek o dotację składa samorząd, na przykład gmina lub powiat. Dostawca sprzętu nie występuje o te środki w jego imieniu. Samorząd przedstawia zadanie wraz z kosztorysem i harmonogramem, a wojewoda ocenia wniosek². Dotację przekazuje na podstawie umowy.

W Programie na lata 2025–2026 zakupy inwestycyjne o wartości powyżej 50 tys. zł wymagają opinii MSWiA. Zanim samorząd przygotuje zadanie do wniosku o dotację, powinien sprawdzić w dokumentach Programu, jakie zakupy może uwzględnić w zadaniu oraz jakie warunki musi spełnić³.

Dostawca przygotowuje dane potrzebne do kosztorysu oraz dokumenty zgodności oferowanego wyrobu medycznego. Samorząd ustala natomiast, do czego sprzęt będzie służył, gdzie będzie używany i jak utrzymać go w gotowości do użycia. Te informacje pozwalają opisać we wniosku zarówno zakup, jak i późniejsze korzystanie z urządzenia.