OSP (Ochotnicza Straż Pożarna)

Kto może zostać strażakiem ratownikiem OSP?

Strażak OSP jest członkiem stowarzyszenia, natomiast strażak ratownik OSP spełnia warunki bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Co do zasady musi mieć co najmniej 18 lat i mniej niż 65 lat, aktualne ubezpieczenie oraz orzeczenie lekarskie. Musi też przejść szkolenie z bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zaliczyć szkolenie podstawowe przygotowujące do działań ratowniczych².

Ustawa przewiduje wyjątek dla kierowcy, który po ukończeniu 65 lat może nadal prowadzić pojazd uprzywilejowany, jeśli ma aktualne badania uprawniające do kierowania takim pojazdem².

Szkolenia przygotowujące do udziału w działaniach ratowniczych prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna (PSP). Aby udzielać KPP, trzeba ukończyć odrębny kurs i uzyskać odpowiednie uprawnienia. Szkolenia z tego zakresu finansuje gmina².

Za udział w działaniach ratowniczych strażakowi ratownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny z budżetu gminy. Jego wysokość ustala rada gminy co najmniej raz na 2 lata, w granicach określonych ustawą. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniach².

Świadczenie ratownicze wypłaca się z budżetu państwa. Prawo do niego mają mężczyźni po ukończeniu 65 lat i co najmniej 25 latach czynnego udziału w działaniach ratowniczych oraz kobiety po ukończeniu 60 lat i co najmniej 20 latach takiego udziału. Samo członkostwo w stowarzyszeniu, bez udziału w działaniach ratowniczych, nie wystarcza².

OSP może również tworzyć młodzieżowe drużyny pożarnicze (MDP) i dziecięce drużyny pożarnicze, w których młodsi mieszkańcy mogą się uczyć².

Co oznacza przynależność OSP do KSRG?

Włączenie do KSRG oznacza udział jednostki w systemie organizującym współpracę służb i innych podmiotów ratowniczych. Według zestawienia Komendy Głównej PSP obowiązującego od 1 stycznia 2026 r. do systemu należały 5284 OSP. Te jednostki dysponowały ponad 120 tys. strażaków ratowników oraz około 12 tys. samochodów ratowniczo-gaśniczych i specjalnych³.

Aby OSP dołączyła do KSRG, właściwy komendant powiatowy lub miejski PSP, OSP i wójt zawierają porozumienie na czas określony. Jednostkę włącza do systemu Komendant Główny PSP⁴.

Od 1 lipca 2026 r. jednostka przystępująca do KSRG musi mieć między innymi co najmniej 1 średni lub ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy, co najmniej 12 ratowników oraz sprzęt do KPP. Musi też móc zapewnić co najmniej 4-osobową obsadę samochodu na wyjazd. W OSP co najmniej 8 osób musi mieć uprawnienia do udzielania KPP. Wymagane wyposażenie obejmuje zestaw ratownictwa medycznego R-1 oraz AED – defibrylator jest osobną pozycją wyposażenia⁴.

Jednostki włączone wcześniej zachowują przynależność do systemu. Rozporządzenie pozwala też włączyć jednostkę, która nie spełnia części warunków, jeśli uzasadnia to wysoki stopień zagrożenia w powiecie⁴.

Odrębnym dokumentem są „Zasady organizacji ratownictwa medycznego w KSRG” Komendy Głównej PSP z lutego 2026 r. Ten standard przewiduje, że jednostki KSRG inne niż jednostki ratowniczo-gaśnicze PSP mają co najmniej 1 zestaw R-1 i 1 automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED). Standard przewiduje, że jednostka OSP ma co najmniej 8 druhów z uprawnieniami ratownika. Dzięki temu w zastępie wyjeżdżającym do akcji mogą być co najmniej 2 ratownicy⁵.

Załącznik do standardu określa również wymagania dotyczące samego defibrylatora:

To, czy dany model defibrylatora i jego wyposażenie spełniają te wymagania, sprawdza się w dokumentacji urządzenia: instrukcji, deklaracji zgodności i liście wyposażenia. Samo określenie „AED” w opisie produktu nie mówi, czy urządzenie wydaje komunikaty po polsku, ma tryb pediatryczny, zapisuje co najmniej 30 minut danych i jest wyposażone w co najmniej 3 pary elektrod.

Skąd OSP ma pieniądze na sprzęt i AED?

Gmina zawiera umowę z każdą OSP działającą na jej terenie. W miarę dostępnych środków i możliwości zapewnia między innymi obiekty (na przykład remizę), pojazdy, sprzęt specjalistyczny, środki ochrony indywidualnej oraz ich utrzymanie. Finansuje też wskazane w ustawie szkolenia, ubezpieczenia i badania. OSP może ponadto korzystać z dotacji państwowych, środków od ubezpieczycieli, darowizn, zbiórek i własnych funduszy².

Komenda Główna PSP obsługuje osobne dotacje dla OSP w KSRG i jednostek spoza systemu. Obie dotacje na 2026 r. pozwalają dofinansować zakup defibrylatora AED. Dotacja dla jednostek spoza KSRG obejmuje również elektrody dla dorosłych i dzieci. To, czy można sfinansować konkretny zakup, zależy od zasad danej dotacji i zawartej umowy⁶.

Konkurs „Bezpieczna Wieś” Funduszu Składkowego Ubezpieczenia Społecznego Rolników w edycji 2026 był skierowany do OSP spoza gmin miejskich. Zakup AED przewidziano w filarze „Bezpieczny Strażak”, przeznaczonym dla jednostek spoza KSRG. Limit dofinansowania wynosił 15 000 zł na OSP, a wymagany wkład własny wynosił co najmniej 10%⁷.

Gmina może również otrzymać dotację celową od wojewody na zadania OSP związane z ochroną ludności i obroną cywilną². Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) na lata 2025–2026 przewiduje rozwój KSRG i OSP oraz wyposażenie strażaków. Przed zakupem sprzętu dla konkretnej jednostki trzeba sprawdzić, czy zakup mieści się w zadaniu i spełnia warunki dofinansowania⁸.

Czym jest ZOSP RP?

Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP) jest ogólnopolskim zrzeszeniem z osobowością prawną. Skupia OSP i inne osoby prawne⁹. Przynależność do związku jest dobrowolna – OSP może działać także poza jego strukturami. Członkostwo w ZOSP RP i włączenie do KSRG są odrębnymi sprawami¹⁰.

Związek jest również podmiotem ochrony ludności¹¹. Prowadzi między innymi Program Pierwszy Ratownik¹².