RKO - resuscytacja krążeniowo-oddechowa

RKO (resuscytacja krążeniowo-oddechowa, ang. CPR - cardiopulmonary resuscitation) to uciśnięcia klatki piersiowej, z oddechami ratowniczymi lub bez nich, które podtrzymują przepływ krwi u osoby w nagłym zatrzymaniu krążenia. Utrzymuje dopływ krwi do mózgu przez całą akcję: przed użyciem AED, między jego analizami i po wstrząsie, aż działania przejmie zespół ratownictwa medycznego.

Ewa ChróścickaKoordynator ds. Edukacji i Promocji Programu PADAktualizacja: 21 września 2026

RKO nie przerywa migotania komór. Robi to defibrylacja. Uciśnięcia utrzymują przepływ krwi od pierwszej minuty do przejęcia działań przez ratowników: zanim ktoś przyniesie AED, w przerwach między jego analizami i po każdym wstrząsie¹. Dlatego RKO i AED to jedna czynność, a nie dwa etapy: urządzenie każe na chwilę odsunąć ręce, a zaraz potem wrócić do uciśnięć. Może ją wykonać każdy, a dyspozytor numeru 112 prowadzi przez nią krok po kroku¹.

Kiedy zaczyna się RKO?

RKO zaczyna się wtedy, gdy osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Nie trzeba szukać tętna ani stawiać diagnozy¹. Wytyczne z 2025 roku upraszczają początek: przy braku reakcji od razu dzwoni się pod 112 (albo 999), a oddech ocenia już w czasie łączenia. Dyspozytor pomaga, gdy są wątpliwości¹.

Telefon na głośnik. Dyspozytor pomaga ocenić oddech i prowadzi przez uciśnięcia. Zakłada, że osoba dzwoniąca nie umie RKO, więc nie trzeba umieć¹.
Nietypowy oddech albo krótkie drgawki nie są powodem, żeby czekać. Pojedyncze, głośne westchnięcia i ruchy przypominające napad padaczkowy mogą towarzyszyć zatrzymaniu krążenia¹. Jak je rozpoznać, opisuje hasło NZK.
Dwie osoby dzielą zadania. Jedna dzwoni i biegnie po AED, druga od razu zaczyna uciskać. Gdy jest się samemu, telefon na głośniku zastępuje drugą osobę.

W razie wątpliwości zaczyna się uciskać. Ryzyko poważnego urazu u osoby, której serce jednak pracuje, jest niewielkie, a każda minuta zwłoki z RKO zmniejsza szansę przeżycia¹.

Jak wykonać RKO u dorosłego?

W RKO liczą się uciśnięcia: głębokie, szybkie i bez przerw. Każda przerwa w uciśnięciach to przerwa w dopływie krwi do mózgu. Osoba przeszkolona łączy je z oddechami w schemacie 30:2, nieprzeszkolona uciska bez przerwy¹.

Parametry RKO u dorosłego według wytycznych ERC 2025 (Adult Basic Life Support).
Parametr	Wartość	W praktyce
Miejsce ucisku	dolna połowa mostka	środek klatki piersiowej; nasada jednej dłoni, druga dłoń na niej, palce splecione, ramiona proste
Głębokość	co najmniej 5 cm, nie więcej niż 6 cm	ciężarem tułowia, nie siłą rąk
Tempo	100–120 uciśnięć na minutę	niespełna dwa na sekundę; tempo poda metronom AED albo dyspozytor
Powrót klatki	pełny po każdym uciśnięciu	bez opierania się na klatce między uciśnięciami
Oddechy	30 uciśnięć, 2 oddechy	tylko po szkoleniu; tyle powietrza, żeby klatka zaczęła się unosić
Bez oddechów	uciśnięcia ciągłe	dla każdego, kto nie ćwiczył oddechów ratowniczych

Same uciśnięcia to pełnoprawna RKO. Kto nie ćwiczył oddechów ratowniczych, prowadzi same uciśnięcia i przerywa je tylko na polecenie AED¹.
Twarde podłoże pomaga, ale nie jest warunkiem. Nie traci się czasu na przenoszenie poszkodowanego, jeśli wymagałoby to przerwy w uciśnięciach¹.
Zmiana, zanim uciśnięcia osłabną. Zmęczenie spłyca uciśnięcia szybciej, niż czuje to osoba uciskająca. Gdy na miejscu są dwie osoby, zmieniają się szybko, najlepiej w chwili, gdy AED analizuje rytm.

RKO prowadzi się zgodnie z poleceniami AED do czasu, aż działania przejmie zespół ratownictwa medycznego¹^,4. Sam przyjazd karetki nie kończy RKO: uciska się do chwili, w której ratownicy przejmą działania. Wcześniej przerywa się tylko wtedy, gdy poszkodowany zaczyna reagować i prawidłowo oddychać.

RKO u dzieci i niemowląt: różnice

U dzieci zatrzymanie krążenia częściej zaczyna się od braku tlenu niż od serca, dlatego RKO zaczyna się od oddechów². Kolejność i proporcje są inne niż u dorosłego. Tempo uciśnięć jest to samo.

RKO w trzech grupach wiekowych według wytycznych ERC 2025. U niemowląt i dzieci głębokość liczy się od wymiaru przednio-tylnego klatki piersiowej; w żadnym wieku nie przekracza się 6 cm.
	Niemowlę (do 1. roku)	Dziecko (1–12 lat)	Dorosły
Początek	5 oddechów ratowniczych	5 oddechów ratowniczych	uciśnięcia
Technika uciśnięć	dwa kciuki, dłonie obejmują klatkę	jedna lub dwie dłonie	dwie dłonie
Głębokość	co najmniej 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki, nie więcej niż 6 cm	co najmniej 1/3 wymiaru przednio-tylnego klatki, nie więcej niż 6 cm	5–6 cm
Uciśnięcia : oddechy	15:2 po szkoleniu pediatrycznym (PBLS), w pozostałych przypadkach 30:2	15:2 po szkoleniu pediatrycznym (PBLS), w pozostałych przypadkach 30:2	30:2
Tempo	100–120 na minutę	100–120 na minutę	100–120 na minutę
AED	tryb pediatryczny	tryb pediatryczny poniżej 25 kg (około 8 lat)	tryb dla dorosłych

Bez szkolenia pediatrycznego: pięć oddechów, potem 30:2. Tak prowadzi dyspozytor i tak postępuje osoba, która zna tylko schemat dla dorosłych².
Same uciśnięcia są lepsze niż nic. Kto nie umie albo nie chce wykonywać oddechów, uciska bez przerwy².
Nastolatek to przypadek graniczny. Wytyczne pediatryczne obejmują osoby do 18. roku życia. Jeśli osoba ratująca ocenia poszkodowanego jako dorosłego, stosuje schemat dla dorosłych².

U dziecka poniżej 25 kg, czyli mniej więcej do ósmego roku życia, włącza się tryb pediatryczny AED, jeśli urządzenie go ma. Jeśli nie ma, używa się trybu standardowego².

Czym różni się RKO od defibrylacji?

RKO podtrzymuje przepływ krwi, defibrylacja przerywa migotanie komór. Jedno nie zastąpi drugiego. Uciśnięcia nie zatrzymają migotania. Defibrylator nie pompuje krwi w minutach, które mijają przed wstrząsem i po nim.

RKO świadka spowalnia utratę szans. Przy zatrzymaniu krążenia z rytmem do defibrylacji każda minuta opóźnienia wstrząsu obniża szansę przeżycia o około 10%. Gdy świadek prowadzi RKO, spadek wynosi średnio 3–5% na minutę³.
Uciśnięć nie przerywa się na czas szukania AED. Jedna osoba uciska, druga biegnie po urządzenie. Elektrody nakleja się w trakcie uciśnięć, a przerwę robi się dopiero na polecenie analizy rytmu¹.
Po wstrząsie wraca się do uciśnięć. Także wtedy, gdy AED mówi, że wstrząs nie jest wskazany¹. Metronom podaje tempo, część modeli mierzy głębokość uciśnięć i mówi, kiedy uciskać mocniej⁶.

Z tego powodu szkolenie z RKO bez defibrylatora treningowego uczy połowy czynności. Druga połowa to sięgnięcie po urządzenie, które wisi na ścianie.

Jak uczyć RKO: fantom i powtórki

RKO jest umiejętnością ruchową, więc uczy się jej rękami, nie ze slajdów. Na fantomie ćwiczy się to, czego nie da się sobie wyobrazić: głębokość 5–6 cm, tempo 100–120 uciśnięć na minutę i pełny powrót klatki¹.

Informacja zwrotna w czasie ćwiczeń. Fantom pokazuje światłem albo kliknięciem, czy uciśnięcie miało właściwą głębokość i tempo⁶. Z naszego doświadczenia bez niej większość osób uciska za płytko i o tym nie wie.
Defibrylator treningowy. Odtwarza komunikaty prawdziwego AED, ale nie dostarcza energii. Ćwiczy się na nim cały scenariusz: telefon, uciśnięcia, elektrody, wstrząs, powrót do uciśnięć.
Fantomy w kilku rozmiarach. Niemowlę, dziecko i dorosły wymagają innej techniki, a tę różnicę czuć dopiero w dłoniach.
Powtórki. Umiejętność słabnie bez ćwiczeń. Z naszego doświadczenia krótka, regularna powtórka daje więcej niż jeden długi kurs sprzed kilku lat.

Prawo wymaga od każdego udzielenia pomocy osobie w stanie zagrożenia życia, jeśli można to zrobić bez narażania siebie i innych⁵. Szkolenie nie dodaje do tego obowiązku niczego poza jednym: pewnością, że ręce wiedzą, co robić.

Fantom do nauki RKO trzymany przez instruktora - na głowie i szyi manekina świecą czerwone linie pokazujące przepływ krwi, obok uczestniczka szkolenia — Fantom z podświetlanym przepływem krwi: światło dociera do głowy tylko przy uciśnięciach o właściwej głębokości i tempie.

Brayden Adult Advanced

Brayden Junior Advanced (Conversion Kit)

Brayden Baby Advanced

ViVest A1 Trainer

Źródła

Powiązane hasła